PODRĘCZNIK DO ASTRONOMII

KLASA PIERWSZA

Autor: Łukasz Crowair

 

 

Czym jest astronomia?

 

Astronomia - nauka o ciałach niebieskich, ich budowie, ruchach, pochodzeniu i ewolucji oraz o materii rozproszonej w przestrzeni kosmicznej (zwanej też kosmosem).

Nazwa astronomia pochodzi z greki: astron (gwiazda) + nomos (prawo).

Muzą astronomii jest Urania

 

DZIAŁ PIERWSZY:

UKŁAD SŁONECZNY

 

Rozdział 1: Układ Słoneczny

 

Układ Słoneczny – jest to układ planetarny Słońca. Składa się on ze Słońca (gwiazda Układu), 4 planet wewnętrznych oraz ich księżyców, pasa planetoid, 4 planet zewnętrznych i ich księżyców, obiektów pasa Kuipera, w tym Plutona, obłoku Oorta.

W krótszej formie można powiedzieć, że Układ Słoneczny składa się ze Słońca, dziewięciu planet i innych mniejszych obiektów.

W skład Układu Słonecznego, wchodzą różne ciała niebieskie, o niektórych wspomniałem niedawno. Są to: komety, planetoidy, meteory, planety, meteoryty, meteoroidy oraz księżyce. No i oczywiście jedna gwiazda centralna czyli Słońce.

Istnieje kilka podziałów planet układu, ja wymienie dwa:
1. Na plenety podobne charakterystycznie do Ziemii (skaliste) czyli Merekuty, Wenus, Ziemia i Mars. I na planety tzw. gazowe czyli Jowisz, Saturn, Uran i Neptun.
2. Tutaj dzieli nam planety Pas Planetoid znajdujący się pomiędzy Marsem, a Jowiszem. Planety wewnętrzne to te, które są przed Pasem (Merkury, Wenus, Ziemia i Mars). A planety zewnętrzne to te za Pasem Planetoid (Jowisz, Saturn, Uran, Neptun i Pluton).

Kometa - Czasami na naszym niebie pojawiają się komety. Nazwa komety pochodzi od greckiego słowa kometes i łacińskiego cometa, co oznacza „długowłosą”.

Kometa składa się z głowy i warkocza (ogona). Jądro komety jest usytuowane w centrum głowy. Zbudowane ze skalanego pyłu oraz zestalonej wody, metanu, amoniaku i innych związków chemicznych. Średnica głowy komety zwykle dochodzi do 100 000 km, a ogon może osiągnąć długość milionów kilometrów! Komety nieraz są tak jasne, że można je dostrzec nawet w dzień.

Naturalna satelita - Ściśle rzecz biorąc planeta i jej księżyce krążą wokół wspólnego środka masy. Tradycyjnie tylko największy obiekt z takiego układu jest nazywany planetą, lecz w przypadku planety i księżyca o zbliżonych rozmiarach mówi się czasem o planetach podwójnych (np. układy Ziemia - Księżyc i Pluton - Charon). W Układzie Słonecznym jest co najmniej 140 księżyców. (Najprawdopodobniej wiele innych krąży wokół planet w układach pozasłonecznych). Duże planety gazowe posiadają rozbudowany system satelitów, Merkury i Wenus nie mają księżyców, Pluton ma trzy księżyce - jeden duży i dwa mniejsze, Mars ma dwa niewielkie księżyce, Ziemia ma jeden stosunkowo duży księżyc.

Planetoida - (planeta + gr. eídos postać), asteroida (gr. asteroeidés – gwiaździsty), planetka (ang. minor planet) – ciało niebieskie o średnicy do 1000 km lub niewiele więcej, obiegające Słońce, zwłaszcza między orbitami Marsa i Jowisza (tzw. pas planetoid). Istnieją także planetoidy wewnątrz orbity Merkurego, poza orbitą Jowisza i tzw. transneptunowe (krążące za orbitą Neptuna). Wśród nich bodaj najważniejszą i najbardziej znaną jest Sedna. Można jednak powiedzieć, że najnowsze badania wskazują na to, iż asteroidy są wszędobylskie.

Planeta- ciało niebieskie o znacznej masie nie emitujące światła samodzielnie i zazwyczaj okrążające gwiazdę. Termin pochodzi od greckiego słowa πλανήτης, planētēs ("wędrowiec"), jakim starożytni astronomowie określali siedem jasnych ciał (Merkurego, Wenus, Marsa, Jowisza i Saturna, a także Słońce i Księżyc), poruszających się na niebie względem gwiazd.

Meteor- zwany czasem spadającą gwiazdą - świecący ślad jaki zostawia po sobie spalający się w górnych warstwach atmosfery meteoroid. Prędkości meteoroidów wchodzących w atmosferę Ziemi mieszczą się w zakresie od kilkunastu do kilkudziesięciu km/s. Bardzo jasne meteory zwane są bolidami.

Meteoryt- pozostałość drobnego skalnego ciała niebieskiego (meteoroidu) przyciągniętego przez znacznie większe ciało niebieskie, która w postaci ciała stałego dotarła do jego powierzchni.

Ziemskie meteoryty występują w wielkościach od drobnych okruchów do kilku metrów. Ze względu na skład chemiczny meteoryty dzieli się na:

·        Aerolity – kamienne

·        Syderyty – metaliczne

·        Syderolity – o składzie mieszanym (kamienno-metaliczne)

Meteoroid- drobne okruchy skalne poruszające się po orbitach wokół Słońca. Meteoroidy mają zwykle masę od 10-9 kg do 103 kg (choć najczęściej nie przekracza ona 10-6 kg). Wpadające w atmosferę Ziemi meteoroidy wywołują zjawiska meteorów.

Pojęcia tych 3 ostatnich ciał jest często mylone, dlatego podam różnice między nimi: Meteoroidy są drobnymi skalnymi okruchami znajdującymi się w przestrzeni kosmicznej. Niektóre z nich natrafiają na swojej drodze na kulę ziemską i są przyciągane przez nią. Te, które wpadną w atmosferę ziemską, przelatują przez nią z początkową prędkością ok. 20 km/s, a na skutek oporu powietrza wyhamowują na wysokości 20-40 km rozgrzewając się i świecąc. Ich świetlne ślady nazywa się meteorami. W trakcie hamowania, na skutek temperatury następuje najczęściej całkowite unicestwienie takiego meteoroidu, jednak czasami, w przypadku większych obiektów, zdarza się, że ich ocalałe części docierają do powierzchni Ziemi, i to je właśnie nazywa się meteorytami.

Rozdział 2: Słońce, właściwości i główne cechy.

Słońce jest zwykłą gwiazdą, dla nas jednak i dla wszystkich organizmów żywych jest czymś szczególnym - bez niego przecież, bez jego ciepła i światła, nie byłoby życia ma Ziemi. Wszystko, co wydobywamy z głębi ziemi i spalamy, aby uzyskać energię - węgiel, gaz, ropa naftowa - to pozostałości roślin i zwierząt, które miliony lat temu żyły dzięki energii słonecznej. Ludzie zawsze rozumieli, jak ważne jest dla nich Słońce, i często czcili je jako boga. Słońce jest wielką kulą rozżarzonych gazów, odległą od nas o 150 mln km. Jego średnica jest 109 razy większa od średnicy Ziemi, a mogłoby ono pomieścić w sobie ponad milion takich globów jak nasz. Na powierzchni Słońca temperatura wynosi około 6000o C, ale w jego wnętrzu przekracza 16 mlno C. Przebiegające w jądrze Słońca procesy syntezy termojądrowej dostarczają ogromnych ilości energii w postaci ciepła i światła. To właśnie dzięki tej energii Słońce świeci. Słońce wysyła także promienie rentgenowskie i ultrafioletowe, szkodliwe dla zdrowia człowieka. Większość z nich zostaje pochłonięta przez atmosferę, ale część dociera do Ziemi. Światło słoneczne jest bardzo silne, należy więc unikać długiego wpatrywania się w Słońce - nie tylko bezpośrednio, ale także przez lupę, lornetkę czy teleskop, można bowiem poważnie uszkodzić wzrok. Naukowcy wyposażeni są w specjalną aparaturę i przyrządy, które pozwalają im obserwować Słońce i prowadzić badania bez ryzyka dla zdrowia. Na zdjęciach Słońca w zbliżeniu wygląda ono niczym kipiący kocioł, w którym gorące gazy nieustannie tryskają do góry i opadają. Część z nich bez przerwy uchodzi w przestrzeń między planetarną. Słabą poświatę warstwy rozrzedzonych gazów wokół Słońca, zwanej koroną, widać tylko podczas jego całkowitego zaćmienia. Czasami na żółtej tarczy Słońca pojawiają się ciemne plamy. Niekiedy mają średnicę tysięcy kilometrów i mogą się utrzymywać przez kilka tygodni. Są one związane z polem magnetycznym Słońca. Liczba plam słonecznych zwiększa się i zmniejsza w cyklu mniej więcej jedenastoletnim. Kiedy jest wiele plam, zwiększa się aktywność Słońca. Ze Słońca wydobywają się potężne obłoki rozżarzonego wodoru tworząc tak zwane protuberancje. Na jego powierzchni występują potężne eksplozje zwane rozbłyskami słonecznymi. Są one źródłem naładowanych elektrycznie cząstek, które docierają do do atmosfery ziemskiej, wywołując zjawisko zorzy polarnej, powstawanie burz magnetycznych oraz zakłóceń radiowych. Ciekawostki: wytwarzając z wodoru energię termojądrową, w każdej sekundzie Słońce staje się lżejsze o 4 mld ton, światło przebywa drogę między Słońcem, a Ziemią w ciągu 8,3 min. Słońce ma 5 mld lat.

Rozdział 3: Merkury

Merkury jest małą skalistą planetą o średnicy 4800 km, odległą od Słońca o 58 mln km. Obiega Słońce w ciągu 88 dni. Niełatwo dostrzec go na niebie, choć świeci dość jasno, z powodu bliskości Słońca. Obrót Merkurego wokół własnej osi trwa 59 dni. Po stronie zwróconej ku Słońcu temperatura osiąga na nim 400oC, ale w nocy spada aż do -170oC, gdyż nie ma tam atmosfery, która zatrzymywałaby ciepło. Zdjęcia Merkurego wykonane w 1974 r. przez sondę kosmiczną Mariner 10 wykazują, że jest on podobny do naszego Księżyca, z licznymi kraterami i równinami.

Rozdział 4: Wenus

Wenus to najjaśniejsza i najbliższa Ziemi planeta. Jest ciałem skalnym, oddalonym od Słońca o 108 mln km. Średnica Wenus wynosząca 12 000 km, jest odrobinę tylko mniejsza od średnicy Ziemi. Wenus ma gęstą, złożoną z dwutlenku węgla atmosferę, zatrzymującą ciepło niczym cieplarnia i tworzącą gęste chmury. Temperatura na jej powierzchni, wynosząca 500oC, jest wyższa nawet niż na Merkurym. Zakrywają ją chmury, ale krążące wokół niej statki kosmiczne, używając radaru, sporządziły mapy planety. Widoczne są na nich góry, równiny i kratery.

Rozdział 5: Ziemia

Ziemia jest pod wieloma względami wyjątkowa w Układzie Słonecznym. Przede wszystkim ma atmosferę z powietrzem, dzięki czemu istnieje na niej życie organiczne. A życie, jak wiadomo wymaga wody, toteż trzy czwarte powierzchni planety pokryte jest oceanami. Oglądana z kosmosu, jest niebieską planetą z kłębiącymi się na niej białymi chmurami. Jej powierzchnię wyżłobiły deszcze i wiatry, a ruchy skorupy ziemskiej i wulkany powodują powstanie gór. W przeciwieństwie do innych skalnych planet, wnętrze Ziemi jest bardzo aktywne.

Rozdział 6: Mars

Mars. Większość informacji o Marsie zawdzięczamy dwom sondom kosmicznym Viking, które wylądowały na nim w 1976 r. Ta mała planeta, o średnicy 6800 km, jest oddalona od Słońca o 228 mln km. Całą jej pustynną, powierzchnie pokrywa pomarańczowoczerwony pył (tlenek żelaza lub po prostu rdza). Liczne kratery oraz kilka wielkich wygasłych wulkanów wskazują na to, że był to obszar intensywnego wulkanizmu. Na Marsie nie ma wody, a warstwa atmosfery z dwutlenkiem węgla jest bardzo cienka. Rok marsjański trwa niemal dwukrotnie dłużej niż rok na Ziemi. W zimie bieguny pokrywają się tam czapami lodowymi ze zmrożonego dwutlenku węgla, które latem topnieją.

Rozdział 7: Jowisz

Jowisz jest gigantem Układu Słonecznego, odległym od Słońca o 778 mln km, którego średnica na równiku wynosi 142 800 km. Mógłby on pomieścić w sobie tysiąc takich planet jak Ziemia. Jest też masywniejszy niż wszystkie planety razem wzięte. Pod względem jasności jest drugą planetą po Wenus. Wokół Jowisza, który dokonuje obrót wokół swej osi w czasie krótszym niż dziesięć godzin, kłębią się warstwy chmur, ale pod nimi nie kryje się twarda powierzchnia - w przeciwieństwie bowiem do planet skalnych Jowisz jest kulą gazu, przede wszystkim wodoru. Elementem najwyraźniej widocznym w chmurach jest wielka czerwona plama, istniejąca co najmniej 140 lat. Przez wielki teleskop łatwo można dojrzeć jako małe świetlne punkty poniżej planety cztery największe jej księżyce. Ich układ zmienia się codziennie, gdyż każdy z nich ma inny okres obiegu Jowisza. W 1979 r. sonda kosmiczna Voyager sfotografowała je z bliska, po raz pierwszy ukazując, jak naprawdę wyglądają.

Najbardziej zadziwiającym księżycem Jowisza jest Io. Z czynnych na nim wulkanów wydobywa się siarka, która nadaje powierzchni planety żółtopomarańczowo czerwoną barw. Powierzchnia Callisto jest najbardziej w całym Układzie Słonecznym poryta kraterami, ale z kolei kratery Ganimedesa są głębsze niż Callisto. Gładką lodową powierzchnię Europy przecina wiele tajemniczych ciemnych linii.

Rozdział 8: Saturn

Saturn - gazowa kula o średnicy na równiku 120 000 km - pod wieloma względami przypomina Jowisza. Różni się od niego głównie wątłymi pasmami chmur burzowych i zdumiewającymi pierścieniami. Saturn okrąża Słońce po orbicie odległej odeń o 1427 mln km, a pełny obieg trwa ponad 29 lat. Jego liczne pierścienie są nachylone względem orbity. Dwa razy w ciągu 29 lat zwrócone są do nas swą krawędzią, a ponieważ są bardzo wąskie, wydaje się, iż na pewien czas znikają.

Największy księżyc Saturna - Tytan, jest jedynym w Układzie Słonecznym satelitą, który ma własną atmosferę. Dzięki aparaturze zamontowanej na pokładzie sondy kosmicznej Voyager ustalono, że składa się ona głównie z azotu, jednakże gęste czerwone chmury uniemożliwiają zobaczenie skalistej powierzchni Tytana.

Rozdział 9: Uran, Neptun i Pluton

Planety od Merkurego do Saturna są dostatecznie jasne, by można je było zobaczyć gołym okiem. Uran był pierwszą planetą, którą wykryto za pomocą teleskopu. Dokonał tego przypadkowo w 1781 r. William Herschel. Po paru latach astronomowie zauważyli, że Uran nie trzyma się zbyt dokładnie spodziewanej orbity. Zaczęli podejrzewać, że ściąga go z niej przyciąganie jakiejś nie odkrytej jeszcze planety. Dwóch matematyków zaczęło wyliczać, gdzie powinna znajdować się owa planeta. Obliczenia te doprowadziły do odkrycia w 1846 r. Neptuna. Jednakże niektórzy astronomowie byli przekonani, że istnieje jeszcze jedna planeta. Szukano więc dalej, aż w 1930 r. odkryto Plutona. Uran i Neptun są podobnymi gazowymi planetami, obie około czterech razy większymi od Ziemi. Osobliwą cechą Urana jest sposób jego obrotu wokół osi, która jest przekręcona w prawo o 98o, tak że wydaje się, iż planeta leży na boku. Neptun ma jeden duży księżyc - Trytona, prawie tej wielkości co Ziemia, i co najmniej siedem innych. Pluton jest małą zlodowaciałą planetą o wielkości mniej więcej naszego Księżyca, odległą od Słońca o 7400 do 4400 mln km. Z powodu tak dużej odległości dociera do niego niewiele ciepła, toteż temperatura na jego powierzchni wynosi około -230o C. Planeta ta dokonuje okrążenia Słońca po owalnej orbicie w ciągu 248 lat. W 1978 r. fotografie wykonane przez wielki teleskop w Stanach Zjednoczonych wykazały istnienie księżyca Plutona, który nazwano Charonem.

 

DZIAŁ DRUGI:

SŁYNNI ASTRONOMOWIE

 

Rozdział 1: Ptolemeusz

 Działalność

Jego poglądy na budowę świata na wiele stuleci ugruntowały pogląd geocentryczny, który został obalony dopiero przez Mikołaja Kopernika. Ptolemeusz był też twórcą modelu ruchu ciał niebieskich, wykorzystującego deferenty.

Rozdział 2: Hipparchos z Nikei

Hipparchos żył ok. 190-125 p.n.e. astronom i matematyk grecki, stworzył podstawy astronomii jako nauki oraz podstawy trygonometrii. Wyznaczył długość roku gwiazdowego z dokładnością do 6 minut oraz czas trwania astronomicznych pór roku.

Jego największe osiągnięcia to:

Przypisuje mu się także wynalezienie astrolabium. Przyrząd astronomiczny do wyznaczania położenia ciał na sferze niebieskiej; używany do XVIII wieku.

 

Rozdział 3: Mikołaj Kopernik
Polski astronom, urodzony w 1473 r. w Toruniu przy ul. św. Anny (obecnie: Kopernika). W latach 1491-1495 studiował w Krakowie, a następnie we Włoszech (Bolonia, Padwa, Ferrara). W 1503 doktoryzował się z prawa kanonicznego. Po powrocie do Polski mieszkał w Lidzbarku Warmińskim, Fromborku (1510), Olsztynie (1520-1521, w czasie wojny polsko-krzyżackiej).

Opracował heliocentryczny model Układu Słonecznego, według którego Słońce znajduje się w centrum, Ziemia jest planetą i podobnie jak pozostałe planety obiega Słońce po orbicie kolistej. Jego teoria została opublikowana w 1543 r. w księdze De revolutionibus orbium coelestium (O obrotach sfer niebieskich). Mimo zadedykowania dzieła ówczesnemu papieżowi, nie została przychylnie przyjęta przez Kościół, a nawet umieszczono ją w 1616 r. w indeksie ksiąg zakazanych.

Teoria Kopernika wpłynęła na sposób patrzenia na miejsce Ziemi i człowieka we Wszechświecie i stała się podstawą rozwoju nauk ścisłych. Określa się ją mianem "rewolucji kopernikańskiej". Z idei Kopernika wywodzi się późniejsza zasada kosmologiczna, zwana także zasadą kopernikańską, według której część Wszechświata dostępna obserwacjom nie różni się od jego pozostałych części. W wersji uogólnionej przyjmuje się, że żaden punkt we Wszechświecie nie jest wyróżniony.

Kopernik był także matematykiem, lekarzem, prawnikiem, ekonomistą, publikował prace o reformie monetarnej i sformułował prawo, iż "gorszy pieniądz wypiera z rynku lepszy".

 

Rozdział 4: Galilei (Galileo)

Włoski fizyk, astronom, matematyk i filozof urodzony w 1564 roku w Pizie we Włoszech. Najstarszy syn Giulii Ammannati i Vincenzo Galilei. Gdy rodzina przeniosła się do Florencji, Galileoy rozpoczął edukację w szkole klasztornej. Następnie rozpoczął studia na Uniwersytecie w Pizie, gdzie w 1589 roku osiągnął tytuł profesora i został tam wykładowcą matematyki. Następnie przeniósł się na Uniwersytet w Padwie i w 1610 r. został tam wykładowcą geometrii, mechaniki i astronomii.

W 1581 roku Galileusz zbadał prawa ruchu wahadła, obserwując wahania lampy zawieszonej na długim sznurze. W roku 1609 uczony skonstruował lunetę o 30-krotnym powiększeniu, którą wykorzystywał do prowadzenia obserwacji astronomicznych. Jej obiektyw stanowiła dwuwypukła soczewka o długim ognisku, natomiast okular stanowiła soczewka dwuwklęsła o krótkim ognisku. Następnie odkrył góry na Księżycu, których wysokość zmierzył na podstawie pomiaru długości cienia rzucanego przez nie na powierzchnię Księżyca. Zaobserwował również plamy na Słońcu, dzięki którym stwierdził, że obraca się ono wokół własnej osi. Obserwacje Drogi Mlecznej ukazały, że stanowi ona skupisko gwiazd. Jako pierwszy dostrzegł fazy Wenus i Merkurego, a także zaobserwował cztery największe księżyce Jowisza, zwane „galileuszowymi”.

W roku 1611 Galileusz opublikował dzieło „Gwiezdny posłaniec”, w którym zawarł swoje obserwacje. W 1626 r. rozpoczął prace nad dziełem „Dialogi o dwóch systemach świata”, które zostało opublikowane sześć lat później w 1632 r. Dzieło to zawierało uzasadnienie teorii heliocentrycznej Kopernika, a także wyniki badań. W wyniku wydania tego dzieła kościół wytoczył mu proces za głoszenie herezji. Groziło mu więzienie, a może nawet spalenie na stosie. Po procesie Galileusz zmuszony został do zamieszkania w Arcetri pod Florencją. Tam właśnie odkrył kołysanie się globu Księżyca, czyli librację. Pod koniec życia, astronom stracił wzrok, jednak nie powstrzymało go to, przed dokończeniem najważniejszego dzieła „Dyskusje i dowody matematyczne dwóch nauk”. Dzieło dotyczyło praw swobodnego spadania ciał, ruchu wahadeł i innych zagadnień mechaniki.

Galileusz zmarł w Arcetri w 1642 roku mając 78 lat.

 

Rozdział 5: Jan Kepler

Astronom niemiecki i matematyk. W czasie studiów w Tybindze poznał prace Mikołaja Kopernika i stał się ich propagatorem. W 1594- 1600 uczył astronomii i matematyki w Grazu; uchodząc przed prześladowcami udał się do Pragi, gdzie od 1600- 1601 był współpracownikiem T. Brahiego. Na podstawie jego obserwacji opracował tablice ruchu planet. Od 1612- 1626 wykładał matematykę w Linzu, nastepnie przebywał w Ulm i Żaganiu. Wieloletnia analiza obserwacji astronoma Brahego umożliwiła Keplerowi odkrycie eliptycznego kształtu orbit planetarnych oraz związku między odległościami i okresami obiegu planet. Sformułował prawa Keplera na podstawie analizy obserwacji ruchu planet.

1 prawo Keplera: Orbity wszystkich planet mają kształt elipsy. Elipsy te mają wspólne jedno z ognisk, w którym znajduje się Słońce.

2 prawo Keplera: W miarę zbliżania się do Słońca prędkość planety rośnie, a przy oddalaniu się od niego maleje.

3 prawo Keplera: im dalej od Słońca znajduje się planeta, tym dłużej trwa jej obieg wokół Słońca.

 

Rozdział 6: Izaak Newton

Stworzył teorię, która formułowała prawa fizyki rządzące zarówno Układem Słonecznym, jak i otaczającym nas światem. Według tej teorii planety, w tym również Ziemia są utrzymywane na swych orbitach przez siłę grawitacji Słońca. W młodości Newton był zafascynowany młynami wodnymi i wiatrakami. Będąc dorosłym człowiekiem stworzył teorie matematyczne, przedstawiające Wszechświat jako ogromną machinę, której wszelkie ruchy można przewidzieć. Izaak zaprojektował nowy typ teleskopów, który wykorzystywał zwierciadła zamiast soczewek, dając tym samym wyraźniejszy obraz. Jego wynalazek jest stosowany do dziś.

 

Rozdział 7: Edwin Hubble

Astronom amerykanski urodzony w 1889 r. w Missouri. Studiowal na uniwersytecie w Chicago (astronomie) oraz w Oksfordzie (prawo). Bral udzial w obu wojnach swiatowych jako zolnierz. Zajmowal sie badaniem obiektow mglawicowych. W 1924 r. odkryl cefeidy w kilku mglawicach (m.in w M31 - Galaktyka w Andromedzie) i wykazal ze sa to mglawice pozagalaktyczne (wedlug dzisiejszej terminologii: inne galaktyki). Opracowal klasyfikacje morfologiczna galaktyk (na podstawie wygladu) oraz zaproponowal schemat ich ewolucji. Badal rozmieszczenie galaktyk i odkryl rozszerzanie sie Wszechswiata (tzw. ucieczka galaktyk). Ustalil iz istnieje zaleznosc predkosci oddalania sie galaktyki od jej odlegosci od nas (prawo Hubble'a, 1929).
Jego imie nosza:

 

Rozdział 8: Aleksander Wolszczan

Współczesny polski astronom, odkrywca pierwszego pozasłonecznego układu planetarnego.

Urodził się w Szczecinku w 1946 r. Ukończył studia astronomiczne na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu (1969) oraz uzyskał stopień doktora za pracę dotyczącą struktur scyntylacyjnych w widmach pulsarów (1975). Od 1992 r. pracuje w Uniwersytecie Stanowym Pensylwania (Penn State University) jako profesor astronomii i astrofizyki.

W 1991 roku odkrył 3 planety krążące wokół pulsara PSR 1257+12, było to pierwsze odkrycie planet pozasłonecznych (wyniki opublikował w 1992 r. w "Nature" i w 1994 r. w "Science").

Otrzymał Nagrodę Młodych Polskiego Towarzystwa Astronomicznego (1976), nagrodę Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej (1992).